Koszt produkcji kilograma borówki amerykańskiej w uprawie polowej

W środku sezonu borówkowego 2021, w okresie największej podaży ceny owców borówki wysokiej spadły do poziomu około 8 zł/kg. Było to poniżej kosztów przy dobrym plonie około 10 ton/ha! Czas zatem podliczyć, jak faktycznie wygląda koszt produkcji kilograma borówki. Wyzwanie podejmuje dr Paszko.

Rynek borówki amerykańskiej w Polsce rozwija się coraz bardziej dynamicznie. Areał tej rośliny sadowniczej w naszym kraju stale wzrasta. Według danych GUS urósł do niemal 12 tys. ha. Zbiory zaś — do 55,0 tys. ton. Z tego powodu plantatorzy borówki coraz częściej zaczynają się zastanawiać, kiedy dojdzie do dramatycznej nadpodaży i załamania rynku borówki w Polsce. 

Czy rosnące koszty produkcji wykończą mniej wydajne plantacje borówki amerykańskiej?

W Polsce jest jeszcze bardzo dużo plantacji zakładanych wiele lat temu. Mniej intensywnych, zarówno pod względem przygotowania gleby, jak i dobranych odmian, technik produkcji. Z badań prowadzonych wśród plantatorów borówki wynika, że najwięcej jest nadal odmiany Bluecrop. Mimo że na wielu plantacjach plonuje ona wciąż dość dobrze, to konsumenci poszukują już bardziej atrakcyjnych odmian.

Koszt uprawy borówki na takich plantacjach jest wprawdzie dużo niższy niż na plantacjach bardziej intensywnych, ale i średnie plony również są niższe. Oczywiście, nie jest to regułą. Jednakże jeśli popatrzymy na statystycznie średnie plony borówki na poziomie 5,0 ton (dane IERiGŻ) to jednak ta wydajność naszych plantacji o czymś nam mówi. Tymczasem, w obliczu ciągłego wzrostu cen środków produkcji, wielu plantatorów uważa, że minimalna wydajność powinna być na poziomie co najmniej 10 ton/ha. Bowiem, obecnie przy takiej wydajności można liczyć jeszcze na opłacalną produkcję. Na razie jeszcze, co będzie jutro tego nikt nie może przewidzieć?

Koszty produkcji kilograma borówki amerykańskiej w uprawie bez osłon

W tabeli przedstawiam przeciętne koszty borówki wysokiej na plantacjach towarowych w uprawie polowej (gruntowej) o różnym poziomie plonowania. Wynika z nich, że koszty całkowite (łącznie z kosztami przygotowania i sprzedaży owoców) wahały się średnio od około 67 tys. zł przy plonie 5,5 t/ha do ponad 106 tys. zł/ha przy plonie 10,2 ton/ha. Nakłady materiałów (nawozy, środki ochrony roślin, woda do nawadniania, itp.) kształtują się na poziomie od 8,5 na plantacjach tradycyjnych do niemal 13 tys. zł/ha na plantacjach bardziej intensywnych, przy wyższym plonie.

Zasadniczy wpływ na poziom kosztów ma głównie praca ludzka. Zwłaszcza wynagrodzenie za zbiór owoców, które przeciętnie stanowi około 33–38% kosztów ogółem. Niestety, opłata za zbiór na plantacjach borówki należy do jednej z wyższych wśród jagodowych. Wynika to głównie z powodu niskiej jej wydajności. A przecież ludzie na dniówkę muszą zarobić. Stąd też stawki wahają się w zależności od gospodarstwa. Zwykle jest to 3,0–4,0 zł/kg zebranych owoców lub odpowiednia stawka godzinowa.

Owoce borówki wciąż towarem luksusowym

Owoce borówki wysokiej są bardzo wymagającym, ale i luksusowym produktem dla odbiorcy. Dlatego konieczna jest nie tylko staranna pielęgnacja, ale też i właściwe podejście, szczególnie w czasie zbioru i przygotowania owoców do sprzedaży. Borówki deserowe powinno się zbierać bezpośrednio do pojemników detalicznych. Czyli z reguły są to niewielkie opakowania tekturowe lub z tworzywa sztucznego o pojemności od 125 gramów do maksymalnie 500 gramów. Po zbiorze owoce powinny jak najszybciej znaleźć się w chłodni, gdzie zostaną schłodzone. Z tego względu znaczący udział mają też koszty sortowania, pakowania i sprzedaży, które stanowią 22–27% kosztów ogólnych. Pozostałe koszty związane z pielęgnacją plantacji, tzn. cięciem, ochroną przed chorobami i szkodnikami, zwalczaniem chwastów, nawadnianiem to kwoty rzędu od 18,0 do 28,0 tys. zł/ha, w zależności od typu plantacji.

Przeciętny koszt produkcji borówki wysokiej przy różnych plonach i typach plantacji (w tys. zł/ha)

Wyszczególnienie Plantacje tradycyjne Plantacje bardziej intensywne
Średni plon owoców 5,5 t/ha 10,2 t/ha
Materiały (nawozy, środki ochrony, itp.) 8,7 12,9
Robocizna ludzka (pielęgnacja plantacji, zbiór owoców) 29,4 45,6
Praca ciągnika, usługi obce, inne koszty bezpośrednie 3,8 4,4
Koszty bezpośrednie 41,9 62,9
Amortyzacja plantacji 7,6 8,2
Koszty pośrednie (amortyzacja pozostałych środków trwałych, obciążenia finansowe, majątkowe, itp.) 4,9 5,9
Koszty gospodarcze 54,4 77,0
Koszty sprzedaży owoców (przygotowania do sprzedaży, przechowywania) 14,2 29,0
Koszty całkowite (produkcji i sprzedaży) 68,6 106,0

źródło: Opracowanie na podstawie badań własnych

Ile faktycznie kosztuje wyprodukowanie kilograma owoców borówki amerykańskiej?

Koszt produkcji kilograma borówki zależy głównie od dwóch czynników: poziomu kosztów całkowitych i plonu owoców (wykres). Wprawdzie, na plantacjach tradycyjnych koszty ogólne są mniejsze o niemal 35% od kosztów na plantacjach bardziej intensywnych, ale przy tak dużej różnicy w plonie (5,5 i 10,2 ton/ha) koszt 1 kg borówki (12,5 zł/kg) jest i tak wyższy, niż na plantacjach bardziej intensywnych (10,4 zł/kg).

Warto podkreślić, że znaczący udział w tak dużym koszcie produkcji ma koszt amortyzacji na plantacjach tradycyjnych. Przy porównywalnym do plantacji intensywnej koszcie amortyzacji (7,6 tys. zł/ha), koszt w przeliczeniu na kilogram jest dużo wyższy (1,37 zł/kg) niż na plantacji intensywnej (0,8 zł/kg). Decyduje w dużej mierze o tym dłuższy o 2–3 lata okres inwestycyjny na plantacjach tradycyjnych i poziom kosztów, który generuje.

Patrząc na koszt produkcji kilograma borówki widać, że w porównaniu do cen zbytu na różnych kanałach dystrybucji, produkcja może znajdować się na granicy opłacalności lub być opłacalna. Trzeba też nadmienić, iż powyższe koszty dotyczą uprawy gruntowej borówki. Natomiast koszty plantacji wysoce intensywnych, np. uprawianych na zagonach lub w pojemnikach pod daszkami tudzież siatką ochronną mogą być wyższe o  2,0–3,0 zł na kilogramie w stosunku do kosztów plantacji o tym samym poziomie plonowania. Oznacza to, że średnie koszty wyprodukowania kilograma owoców borówki na tego typu plantacjach kształtować się mogą w granicach 13,0–15,0 zł/kg. Wówczas, producent uprawiający borówkę w innowacyjnych systemach, powinien głównie wykorzystać te kanały dystrybucji, które zapewnią mu opłacalne ceny zbytu.

Koszt produkcji kilograma borówki amerykańskiej w uprawie polowej/gruntowej (w zł/kg) przy różnych typach plantacji i plonie owoców

źródło: opracowanie własne

Podsumowanie

Koszt produkcji kilograma borówki ciągle idzie w górę

fot. Katarzyna Kupczak

Dostrzegając różnorodność zmian i tendencji na światowym i krajowym rynku borówki amerykańskiej, należy stwierdzić, że uprawa borówki wysokiej nadal może być atrakcyjnym wyborem dla nowych plantatorów. Trzeba jednak zdawać sobie sprawę z wysokich kosztów założenia plantacji i równie wysokich kosztów produkcji. Dla utrzymania kosztów jednostkowych na sensownym poziomie średnie plony w gospodarstwach muszą być na poziomie co najmniej 10 ton/ha. A najlepiej jeszcze większe. I to wysokiej jakości owoców.

Niestety, sami plantatorzy zauważają, że rynek europejski powoli się nasyca borówką. Przy czym pojawia się wielu nowych dostawców, zwłaszcza z krajów trzecich, np. Peru, Argentyny. Oznacza to, że planując nowe nasadzenia, producent będzie musiał postawić na najbardziej innowacyjne metody uprawy, osiągać wysokie plony i zapewnić jak najwyższą jakość owoców na całym etapie od produkcji do sprzedaży. Pozytywnym sygnałem jest też i to, że na rynku krajowym stopniowo rośnie stale też popyt na świeże borówki. Konieczne jest jednak współdziałanie producentów, by trend ten podtrzymać.


Czytaj też:
Koszt produkcji kilograma truskawki deserowej w gruncie — podaje dr Paszko
Koszt produkcji kilograma czereśni deserowych — wg dr. Paszko

Czy artykuł był przydatny?

Kliknij na gwiazdkę, by zagłosować

Ocena 4 / 5. Liczba głosów 2

Na razie brak głosów. Możesz być pierwszy!

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *